Saturday Analysis:Strategic Bets: เลือกให้น้อย แต่ต่อยให้หนักจาก Thailand Dual Power สู่โลกที่ “ขาดประเทศไทยไม่ได้”

โดย "ดร. สุวิทย์ เมษินทรีย์" นักคิด นักยุทธศาสตร์คนสำคัญของไทยอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม(อว.) เขียนบทความเรื่อง Strategic Bets: เลือกให้น้อย แต่ต่อยให้หนักจาก Thailand Dual Power สู่โลกที่ “ขาดประเทศไทยไม่ได้”ไว้น่าสนใจมาก

กองบรรณาธิการCLOSE-UP THAILAND เห็นว่ามีคุณค่าจึงนำมาเผยแพร่ต่อลองไปติดตาม...!!!

Strategic Bets: เลือกให้น้อย แต่ต่อยให้หนัก

จาก Thailand Dual Power สู่โลกที่ “ขาดประเทศไทยไม่ได้”

ในศตวรรษที่ 21 อำนาจของประเทศไม่ได้วัดจากขนาดเศรษฐกิจ กำลังทหาร หรือทรัพยากรอีกต่อไป

แต่วัดจาก “ความจำเป็นเชิงระบบ“

(Systemic Indispensability)

ประเทศที่มีอำนาจอย่างแท้จริง คือประเทศที่โลกไม่เพียง “รู้จัก” แต่ “ขาดไม่ได้”

Thailand Dual Power จึงไม่ใช่เพียงกรอบคิด แต่คือ ”ทิศทางเชิงยุทธศาสตร์“

Soft Power ทำให้โลกอยากรู้จัก อยากมา อยากร่วมมือ Soft System Power ทำให้โลกต้องพึ่งพา

หนึ่งสร้างแรงดึงดูด อีกหนึ่งสร้างความจำเป็น

เมื่อสองพลังนี้ทำงานร่วมกัน ประเทศจะไม่ใช่เพียง “ประเทศที่น่าชื่นชม” แต่จะกลายเป็น “ประเทศที่โลกต้องรักษาไว้”

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ประเทศไทยมีจุดแข็งอะไร แต่คือ เราจะ “เลือกเดิมพันอะไร” เพื่อทำให้จุดแข็งนั้นกลายเป็น “ความจำเป็นของโลก”

นี่คือบทบาทของ ”Strategic Bets“

Strategic Bets ไม่ใช่การเลือกอุตสาหกรรม แต่คือการเลือก “บทบาทของประเทศ” ในสถาปัตยกรรมโลก

ประเทศที่ล้มเหลว พยายามทำทุกอย่าง

ประเทศที่ประสบความสำเร็จ เลือกทำเพียงไม่กี่เรื่อง แล้วทำจนกลายเป็น “โครงสร้างที่คนอื่นต้องใช้”

เพราะในโลกยุคใหม่ การแข่งขันไม่ใช่เรื่อง “ใครทำได้มากกว่า” แต่คือ “ใครถูกแทนที่ได้ยากกว่า”

ประเทศไทยกำลังติดอยู่ในกับดักที่อันตราย

Strategic Relevance Trap เป็นประเทศที่ “ดี” แต่ “ไม่จำเป็น”

เรามีหลายอุตสาหกรรมที่แข่งขันได้ แต่มีน้อยมากที่โลก “ต้องพึ่งพา”

ทางออกจึงไม่ใช่การทำให้มากขึ้น แต่คือ “ทำให้น้อยลง แล้วทำให้ลึกพอจะกลายเป็นระบบ”

I. จาก Sector Strategy สู่ Function Strategy

คำถามแบบเดิมคือ เราจะพัฒนาอุตสาหกรรมอะไร

คำถามแบบใหม่คือ โลกกำลังขาด “ฟังชั่น” อะไร และเราจะเป็นผู้ทำหน้าที่นั้นได้หรือไม่

• สิงคโปร์ไม่ได้ขายท่าเรือ แต่ขาย Connectivity

• สวิตเซอร์แลนด์ไม่ได้ขายธนาคาร แต่ขาย Trust

• เนเธอร์แลนด์ไม่ได้ขายเกษตร แต่ขาย Food System

• อิสราเอลไม่ได้ขายสตาร์ตอัป แต่ขาย Innovation Capability

ประเทศเหล่านี้ไม่ได้สร้างสินค้า แต่สร้าง “System Function”

ประเทศไทยต้องคิดในระดับเดียวกัน

II. สี่ Strategic Bets ของประเทศไทย

1) BCG Economy -> Global Development Platform

BCG ไม่ควรหยุดอยู่ที่นโยบายเศรษฐกิจ แต่ต้องยกระดับเป็น “ภาษากลางของการพัฒนา”

เป้าหมายไม่ใช่การส่งออกสินค้า BCG แต่คือการส่งออก “มาตรฐาน ระบบ และแพลตฟอร์ม”

เมื่อประเทศอื่นใช้กรอบ BCG ของไทย ประเทศไทยจะเป็นทั้งผู้นำเชิงความคิด และโครงสร้างที่โลกพึ่งพา

2) Secure the Future -> Food Security Infrastructure

โลกไม่ได้ต้องการแค่อาหาร แต่ต้องการ “ระบบอาหารที่เชื่อถือได้”

อำนาจอยู่ที่มาตรฐาน ข้อมูล การตรวจสอบย้อนกลับ และความไว้วางใจ

จาก “ครัวของโลก” สู่ “ระบบประกันความมั่นคงทางอาหารของโลก”

3) Care for Humanity -> Longevity Ecosystem

คุณค่าของอนาคตไม่ใช่การรักษาโรค แต่คือการออกแบบ “ชีวิตที่ยืนยาวและมีคุณภาพ”

ประเทศไทยมีฐานที่พร้อม ทั้งการแพทย์ บริการ วัฒนธรรม และวิถีชีวิต

หากยกระดับทั้งหมดเป็น Functional Ecosystem ประเทศไทยจะไม่ใช่ปลายทางการรักษา แต่เป็น “ส่วนหนึ่งของชีวิตระยะยาวของผู้คนทั่วโลก”

4) Connect with Trust -> Trusted Protocol Layer

โลกกำลังแตกออกเป็นหลายขั้ว สิ่งที่ขาดไม่ใช่การเชื่อมต่อ แต่คือ “ความไว้วางใจ”

โอกาสของไทยคือการเป็น “Infrastructure of Cooperation” ผ่าน Digital Public Infrastructure, Data Standards, Regulatory Interoperability และ Trusted Governance

เมื่อการเชื่อมโยงต้องผ่านระบบของไทย อำนาจเชิงระบบจะเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ

III. Strategic Bets ต้องแลกมาด้วยการ “ไม่เลือก”

นี่ไม่ใช่การเพิ่มวาระแห่งชาติ แต่คือการ “ลด”

• เลิกกระจายทรัพยากร

• เลิกสร้างนโยบายใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนรัฐบาล

• เลิกแข่งขันในเกมต้นทุนต่ำ

• เลิกวัดความสำเร็จจากจำนวนโครงการ

แล้วตั้งคำถามเดียว โลก “พึ่งพา” ประเทศไทยมากขึ้นหรือไม่

IV. ทำอย่างไรให้ยุทธศาสตร์ไม่ตายพร้อมรัฐบาล

Grand Strategy ต้องอยู่เหนือการเมืองระยะสั้น

ประเทศไทยต้องมีสถาปัตยกรรมใหม่ เช่น

• National Strategic Bets Office

• Mission-Oriented Budgeting

• Regulatory Sandbox

• National Strategic Compact

เพื่อทำให้ Strategic Bets เป็น “พันธกิจของประเทศ” ไม่ใช่ “นโยบายของรัฐบาล”

V. เลือกให้ขาด เพื่อให้โลกขาดไม่ได้

Thailand Dual Power คือคำตอบของคำถามว่า เราควรมีอำนาจแบบไหน

Strategic Bets คือคำตอบของคำถามว่า เราจะสร้างอำนาจนั้นอย่างไร

และ BCG คือหลักฐานว่า ประเทศไทยสามารถเปลี่ยนจุดแข็งเดิม ให้กลายเป็นทั้ง Soft Power และ Soft System Power ได้จริง

ศตวรรษที่ 20 เป็นยุคของประเทศที่ทำได้หลายอย่าง

ศตวรรษที่ 21 จะเป็นยุคของประเทศที่มีบางอย่างที่ “ไม่มีใครแทนได้”

ประเทศไทยไม่จำเป็นต้องใหญ่ที่สุด แต่ต้อง “จำเป็นที่สุด” ในบางเรื่อง

และเมื่อวันนั้นมาถึง คำถามจะไม่ใช่ว่า ประเทศไทยสำคัญแค่ไหน

แต่จะเป็นว่าโลกจะเดินต่ออย่างไร หากไม่มีประเทศไทย